Bu’uura beekumsaa / Dhuunfummaa

Iccitii uumuu

Gaaffiiwwan keessan fi deebiiwwan isaanii, sirna caasaa irratti dirqii post-quantum dabalataa waliin, karaa dhumaa hanga dhumaatti kan hidhaman dha. Fuulli kun waan sana dhugumatti eegu irratti xiyyeeffata.

Fuulli kun akka mijatutti maashiniin kan hiikamedha. Orijinaalli Ingiliffaa kan ilaallatudha.

Adda gara addaatti akkaataa waloo ta'een

Akka bante ta’uuf sirna (setting) kamiyyuu hin jiru. Ergaan kamiyyuu haasaa hundumaa keessatti deema manaa keessatti ni qulqulleeffama (encrypt), erga bakka biraatti deemee booda ammoo fuula biraatti ni banama (decrypt). Ergaa kana dachaasanii (relays) geessan dubbisuu hin danda'an, akkasumas wanti gidduu jiru kamiyyuu hin danda'u.

"Dhuma biraa" asitiin tajaajila Nymbot, isa deebii kennuuf gaaffii kee dubbisuu qabu dha. End-to-end jechuun eenyutuun""" akkiitu hin danda'u — kun hiika sana hin qabu fi hin danda'u, gargaaraan (assistant) waan isaan hin argine deebii kenna. Modii maqaa malee kennuun qabaachuu isaa irratti gaaffii adda ta'eef deebii dha eenyu gaafame.

Xumura kennaa

Erriin akka uffata kennaa Nostr tiin deemu. Isaan hundi bakka sadii qabu:

• a oduu — ergaa ituu qofaa, mallattoo malee, kanaafuu nama sadaffaatti argamuu hin danda'u;
• a chaappeessuu, nama ergamaatti kan qulqulleeffame fi nama ergaa dhiyeessuun kan mallatteeffame, kunis nama ergamaa eenyu akka ergame akka beekuuf gargaara;
• a wollee, furtii tokko qofaaf tajaajiluu kan danda'uun kan ibsamu fi kan mallatteeffame, kan mallattoo (relay) hundi arguudha.

Kanaafuu, relay qabeenyi traafika kee qabatu, odeeffannoo (event) irraa kan argame furtuu (key) ergaa sanaaf qofa jiru irraa argata, kunis furtuu itti walitti hidhamiinsa danda'u hin qabneef kan nuunneessamedha, yeroo (timestamp) seensaa waliin. Xiinxala metadata wraps keessa jiru baay'ee xinnoo qofa argata.

Kopii ergaa hundaatiin furtuu keetiin walitti qabamee jira, kunis seenaan kee meeshaa haaraa irratti barreeffama serverii irraa osoo hin taane, relay-wwan irraa akkamitti deebifamu akka ta'e agarsiisa.

Hibridii post-quantum

To’aanni klassikaalii curve-elliptic dha. Kompiutarri kuta-qantamaa (quantum) guddaan kun ammoo akka duubatti dhowwa — traafikii har'a qabame, waggoota booda hiika sirrii (decrypted) ta'u. Kanaafuu, kallaattii sirriin (encryption) dha miidduu: ML-KEM key encapsulation walitti qabamee jijjiirraa klassikaatiin walitti dhufe, akkasumas qaxabeen (attacker) waan dubbisuuf lamaanukkis cabsuu qaba.

ML-KEM NIST-tiin tajaajila lattice KEM ta'ee kan itti fufame dha. Bakka bu'uun osoo hin taane walitti dhufeenya uumuu murteeffame dha: yoo yaanni lattice sun dogoggora ta'e, kuraa elliptik (elliptic curve) qabda, akkasumas karaa isa kaan irratti.

Nymbot beeksisa dandeettii mallattoo qabate kan furtuu KEM isaa dhalisu fageessaa, kanaaf appii keessan beeksisa dorgommii barbaachisaa ta'een ergaa keessan gara KEM-qofatti jijjiiramee akka hin taane to'achuuf fayyadamtu. Appiin keessanis tokko beeksisa, kun immoo deebiin akka hybrid ta'uuf akkamitti akka deebi'u taasisa.

Wanti serveerii argutu

Dhimma kana irratti sirriitti dubbachuun dhimma kana irratti nagaa kennuun caalaa barbaachisaadha.

Mataadureen haasawaa meeshaa keessan irratti uumamu, kanaafuu wantoota itti fayyadama keessan keessaa wantoota muraasa qofa ta'uu isaa kan ta'e, salphaatti immoo gara weebsaayitiitti hin darban.